Akıllı Sürü

Koyun ırkları

Sakız koyunu: özellikleri, verimi ve yetiştirildiği bölgeler

Sakız, İzmir'in Çeşme ilçesi çevresinde ve Ege sahillerinde yetiştirilen, süt ve döl verimi yüksek yerli koyun ırkıdır. Küçük aile sürülerinde yetiştirilir; uyum yeteneği düşük olduğu için kendi bölgesinden uzakta verimi düşer.

Kısaca

  • Sakız, süt ve döl verimi yüksek bir yerli koyun ırkıdır; İzmir'in Çeşme ilçesi başta olmak üzere Ege ve Marmara sahillerinde yetiştirilir.
  • Tescil ekinde doğuran koyun başına ortalama 2,0 kuzu yazılıdır; koruma sürüsünde 1,83 kuzu alınmıştır.
  • Laktasyon süt verimi tescil ekinde ortalama 163,35 kg'dır; verim sağım düzenine ve bölgeye çok bağlıdır.
  • Uyum yeteneği düşüktür; kendi bölgesinden uzaklaştıkça verimi düşer.

Sakız koyunu özellikleri

Her satırın sonundaki numara, bilginin alındığı kaynağı gösterir. Kaynak listesi sayfanın sonundadır.

Yetiştirildiği bölgeler
Tescil ekine göre Çeşme, Karaburun, İzmir, Aydın ve Söke ile Marmara ve Ege sahillerinde yetiştirilir; özellikle İzmir'in Çeşme ilçesinde yoğunlaşır. Bartın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün yayınına göre Sakız ya da melezleri Türkiye'de ancak Batı Anadolu'nun kıyı yörelerinde yetiştirilebilir. 2021 hayvancılık kayıtlarında (HAYBİS) Ege'de 891.498 baş görünür; en çok bulunduğu iller İzmir (238.501), Afyonkarahisar (211.833), Denizli (173.647) ve Muğla'dır (143.087).[1][3][4][6]
Verim yönü
Süt ve döl verimi.[1][2]
Görünüş
Beyazdır; göz, ağız, burun ucu, kulak ve ayaklarda siyah lekeler bulunur. Kuyruk üçgen görünümlüdür: dipte biraz yağlı, uca doğru ince, yağsız ve uzundur. Yayınlarda kuyruk sınıfı iki türlü geçer: Bahri Dağdaş Enstitüsü'nün sunumu Sakız'ı yarım yağlı kuyruklu, Bartın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün yayını yağsız ince uzun kuyruklu ırklar arasında sayar. Koçlar kuvvetli spiral boynuzlu, koyunlar boynuzsuzdur. Vücut dar, bacaklar uzundur; meme geniş ve sarkıktır.[1][2][4][7]
Ergin canlı ağırlık
Tescil ekinde koçlar 50–90 kg, koyunlar ortalama 49,85 kg (tek tek hayvanlarda 26,5–59,5 kg). 2009 kataloğu koçta 70 kg, koyunda 50 kg verir. Bandırma'daki Marmara Hayvancılık Araştırma Enstitüsü'nde gen kaynağı olarak korunan sürüde koç ve koyun birlikte ortalama 48,52 kg ölçülmüştür.[1][2][5]
Doğum ağırlığı
Tescil ekinde erkek kuzularda ortalama 3,24 kg, dişi kuzularda ortalama 3,03 kg; tek tek kuzularda erkekte 1,5–5,5 kg, dişide 1,65–5,0 kg. Koruma sürüsünde ortalama 3,93 kg ölçülmüştür.[1][5]
Kuzu verimi
Doğuran koyun başına tescil ekinde ortalama 2,0 kuzu (en düşük 1, en yüksek 6), 2009 kataloğunda 2 kuzu, koruma sürüsünde 1,83 kuzu. Koruma sürüsünde doğan 64 kuzunun %21,9'u tek, %46,9'u ikiz, %18,8'i üçüz, %12,5'i dördüz doğmuştur.[1][2][5]
Süt verimi
Koşula çok bağlıdır. Tescil ekinde laktasyon süt verimi ortalama 163,35 kg, laktasyon süresi ortalama 192,99 gündür; tek tek koyunlarda verim 25,91–394,16 kg, süre 67–256 gün arasında değişir. 2009 kataloğu 190 günde ortalama 180–200 kg verir. Düzenli sağım yapılmayan koruma sürüsünde 122,6 günde 58,0 litre ölçülmüştür.[1][2][5]
Yapağı verimi
Yapağısı kaba karışıktır. Kirli yapağı verimi tescil ekinde ortalama 1,87 kg (tek tek hayvanlarda 0,6–3,2 kg), 2009 kataloğunda 2 kg; koruma sürüsünde 2,76 kg ölçülmüştür.[1][2][5]
Öne çıkan özellik
Döl ve süt verimi yüksek, uyum yeteneği düşüktür. Yürüme ve otlama yeteneği iyi değildir; küçük aile işletmelerinde 3–5 başlık sürüler halinde yetiştirilir. Yetiştirme bölgesinden uzaklaştıkça uyum sorunu yaşar ve verimi düşer.[1][2][5]
Tescil
12 Aralık 2004 tarihli ve 25668 sayılı Resmî Gazete, Tebliğ No: 2004/39, Ek-8.[1]

Kaynaklar nerede ayrışıyor?

  • Süt verimi tek bir rakamla anlatılamaz: tescil ekindeki ortalama 163,35 kg, 2009 kataloğundaki değer 180–200 kg'dır; düzenli sağılmayan koruma sürüsünde ise 58,0 litre ölçülmüştür. Koruma sürüsü çalışmasının yazarları düşüklüğü sağım düzenine ve ırkın kendi bölgesinden uzaklaşmasına bağlar.
  • Sayısı konusunda iki farklı tarihli bilgi vardır: 2009 tarihli akademik derleme Sakız'ı ağır tehdit altındaki ırklar arasında sayar; 2021 hayvancılık kayıtlarına dayanan çalışma ise Ege'de 891.498 baş bildirir ve ırkın bir zamanlar yok olmak üzereyken ıslah ve koruma projeleriyle toparlandığını yazar.
  • Hayvancılık kayıtlarında (HAYBİS) ırk, hayvanın dış görünüşü en yakın ırkla ilişkilendirilerek girilir; Ege'deki sayı melezleri de içeriyor olabilir.

Sürünüzde bu ırk varsa

Yukarıdaki rakamlar ırkın ortalamasıdır; sizin sürünüz farklı çıkabilir. Farkı ancak kendi kaydınız gösterir.

  • Süt verimi

    Süt miktarı hayvan bazında kaydedilir; her hayvanın geçmişi grafikte izlenir. Sürü geneli süt raporu yoktur.

    Süt Üretim Takibi

  • Koç katımı ve doğum

    Katım tarihi girilince beklenen doğum tarihi 150 gün varsayımıyla hesaplanır. Doğumda her yavru ayrı kaydedilir; tek, ikiz ve üçüz doğumların dağılımı doğum oranları raporunda görünür (raporlar Başlangıç ve üstü planlarda).

    Üreme Yönetimi

  • Soy ve akrabalık

    Anne ve baba küpe numarasıyla soy ağacı oluşur; koç ya da teke katımı kaydında yakın akraba eşleşmesi için uyarı çıkar.

    Genetik Takip

  • Aşı ve tedavi

    Aşı, tedavi ve muayene kayıtları hayvanın sağlık geçmişine yazılır; yaklaşan ve geciken aşılar listelenir.

    Sağlık Yönetimi

Sık sorulan sorular

Sakız koyunu bir doğumda kaç kuzu verir?

Tescil ekinde doğuran koyun başına ortalama 2,0 kuzu yazılıdır; en düşük değer 1, en yüksek değer 6'dır. Koruma sürüsünde 1,83 kuzu alınmış, doğan 64 kuzunun %46,9'u ikiz, %18,8'i üçüz, %12,5'i dördüz doğmuştur.

Sakız koyunu ne kadar süt verir?

Tescil ekinde laktasyon süt verimi ortalama 163,35 kg, laktasyon süresi ortalama 192,99 gündür; 2009 kataloğu ortalama 180–200 kg verir. Düzenli sağım yapılmayan koruma sürüsünde 58,0 litre ölçülmüştür; verim koşula çok bağlıdır.

Sakız koyunu her bölgede yetiştirilir mi?

Hayır. Tescil ekine göre uyum yeteneği düşüktür ve yürüme yeteneği iyi değildir. Bartın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün yayınına göre Sakız ya da melezleri Türkiye'de ancak Batı Anadolu'nun kıyı yörelerinde yetiştirilebilir; koruma sürüsü çalışması da bölgesinden uzaklaştıkça verimin düştüğünü yazar.

Sakız koyunu kaç kilo olur?

Tescil ekinde ergin koçlar 50–90 kg, koyunlar ortalama 49,85 kg gelir. 2009 kataloğu koçta 70 kg, koyunda 50 kg verir.

Kaynaklar

Bu sayfadaki bütün rakamlar aşağıdaki belgelerden alınmıştır.

  1. [1]Yerli Hayvan Irk ve Hatlarının Tescili Hakkında Tebliğ (2004/39), Ek-8: SakızResmî Gazete, 12 Aralık 2004, sayı 25668, 2004
  2. [2]Yerli Koyun Irkları (Türkiye Evcil Hayvan Genetik Kaynakları Tanıtım Kataloğu'ndan)T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Hayvancılık Genel Müdürlüğü, 2009
  3. [3]Türkiye Yerli Koyun Irklarının KorunmasıErtuğrul, M., Dellal, G., Soysal, İ., Elmacı, C., Akın, O., Arat, S., Barıtçı, İ., Pehlivan, E. ve Yılmaz, O.; Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 23(2): 97–119, 2009
  4. [4]Koyun YetiştiriciliğiBartın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, 2018
  5. [5]Gen Kaynağı Olarak Korunan Kıvırcık, Gökçeada ve Sakız Koyun Irklarının Bazı Verim ÖzellikleriCeyhan, A., Erdoğan, İ. ve Sezenler, T.; Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi 4(2): 211–218, 2007
  6. [6]Türkiye'de koyun ırklarının mevcut durumu ve geleceği: Ege BölgesiTaşkın, T. ve Kandemir, Ç.; Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 59(3): 485–498, 2022
  7. [7]Yerli Koyun Irklarımız (seminer sunumu)Akay, N.; Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü, 2016

Bu konuda yazdıklarımız

Sürünüzü birlikte kuralım

Formu doldurun, sizi arayalım. Hayvanlarınızı panele birlikte aktarıyor, ilk kayıtları beraber giriyoruz. 20 hayvana kadar ücretsiz.

Demo Talep Et0555 704 99 09